Książki nominowane w IV edycji konkursu:

Książka popularnonaukowa:

„Filmowcy w matni bezpieki”
Filip Gańczak

Wydawca: Prószyński Media Sp. z o. o.

To historia o sile charakterów, o walce z prześladowaniem, ale też o słabości, a w pewnym sensie – o zdradzie. Autor opisał często niejednoznaczne relacje bohaterów srebrnego ekranu ze służbą bezpieczeństwa. Bezpieka korzystała z sieci agentów, szukała haków, bez wahania używała podsłuchów i kontrolowała korespondencję… Na jej celowniku znaleźli się m.in.: Andrzej Wajda, Piotr Fronczewski, Jerzy Skolimowski, Maciej Damięcki, Daniel Olbrychski, Zbigniew Zapasiewicz i wielu innych. Niektórzy dawali się złapać w pułapkę i uwikłani ulegali presji. Byli też tacy, którzy podejmowali niebezpieczną grę. Ale wygrać z bezpieką było niezmiernie trudno…

 

„Kresy w fotografii Henryka Poddębskiego”
praca zbiorowa, redakcja: Leszek Dulik, Waldemar Golec

Wydawca: Ad Rem Agencja Reklamy i Wydawnictwo 

Książka jest wędrówką po wschodnich ziemiach II Rzeczypospolitej. Podróż zaczyna się na Wileńszczyźnie i wiedzie przez Polesie, Wołyń, Ziemię Lwowską, Huculszczyznę by zakończyć się na Podolu w Okopach Świętej Trójcy. Album jest podróżą w czasie, jest podróżą po Kresach w mistrzowski sposób sfotografowanych w latach 1920 - 1939. Zdjęcia mają unikatowy charakter, w większości nie były nigdy publikowane. Są one wyrazem najwyższych osiągnięć fotografii krajobrazowej. Henryk Poddębski posiadał niezwykły talent wydobywania uroku i charakteru miejsc, które fotografował. Szczególnym kunsztem odznaczają się panoramy miast. Piękne widoki Wilna czy Lwowa, ale i małych miasteczek, takich jak Krzemieniec, Brzeżany albo Poczajów, pozostają na trwałe w pamięci.
Henryk Poddębski nie miał żadnych uprzedzeń narodowościowych, religijnych czy społecznych. Fascynowało go bogactwo kultur i obyczajów, niepowtarzalny charakter życia jednostek i całych zbiorowości. Szczególnie cenił prostych ludzi. Widoczne jest to zwłaszcza na zdjęciach przedstawiających Poleszuków i Hucułów. Szacunek dla ich bogatych obyczajów, ciężkiej pracy, zmagania się z surową przyrodą dostrzec można na każdej fotografii. Henryk Poddębski był wyjątkowym fotografikiem. Niestety po wojnie jego spuścizna została zapomniana. Publikacja przywraca pamięć o tym artyście.

Wzruszająca i piękna książka!
To przejmująca podróż po historii. To, pełna uroku starych fotografii, opowieść o urodzie Kresów. Do tego pasjonujący komentarz – nie tylko historyczny, ale także bogato uzupełniony literaturą. Pasja i miłość autora do tych ziem udziela się czytelnikowi od pierwszych stron książki. Podróżujemy po wsiach i miasteczkach, których urok dawno zniknął, podziwiamy minioną świetność zamków i pałaców, czujemy zapach połonin i chłód rzek, a tych, co patrzą na nas łagodnie ze starych fotografii, mamy ochotę zabrać do nieistniejących już kościołów i cerkwi, aby się z nimi pomodlić.
Dla mnie to także podróż sentymentalna – urodziłam się na Podolu i fotografie z rodzinnego archiwum nakładają się na obrazy Ziemi Lwowskiej, Pokucia, Wołynia…
Dziękuje wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tego wyjątkowego albumu!

Anna Seniuk

 

„Miasto walczy o wolność. Obrona Lwowa 1918-1919”
Rosa Bailly

Wydawca: Norbertinum Wydawnictwo – Drukarnia – Księgarnia

Książka „Miasto walczy o wolność” podejmuje temat walki o Lwów w latach 1918–1919, kiedy miasto usiłowali przejąć Ukraińcy, którym Austria przyobiecała utworzenie Państwa Ukraińskiego ze stolicą we Lwowie. Relacjonując „przewrót ukraiński”, autorka niejako prowadzi czytelnika za rękę, pokazując w szczegółach podejmowane działania, prezentując sylwetki i poczynania dowódców, żołnierzy i ochotników, reakcje lwowian – w szczególności młodych batiarów – na zagrożenie oraz ich bohaterską walkę o ukochane miasto, chwile krytyczne, w końcu skuteczną pomoc ze strony Rzeczypospolitej.

Autorka w sposób bardzo dynamiczny, niemal reporterski, oddaje spontaniczność i siłę tych zmagań, z realizmem i ze świetnym zmysłem obserwacji ukazując niekiedy dzień po dniu potyczki na poszczególnych redutach. Zadziwia i zachwyca dokładność relacji i wierność prawdzie historycznej, a także żywe, niekiedy z humorem, malowanie nastrojów „ulicy”, gdzie mieszały się różne żywioły ludzkie.

 

„Nie umrę śmiercią naturalną... : Janina Lech - harcerka, poetka, ofiara hitlerowskiego bezprawia oraz jej rodzina”
Witold Stankowski

Wydawca: Dobrzyńsko-Kujawskie Towarzystwo Kulturalne we Włocławku

Przedstawione do recenzji jest faktomontażem, w którym tekst opisowy przeplata się z licznymi ilustracjami, kserokopiami autentycznych dokumentów, zeznaniami świadków itp. Stanowi to atrakcyjna metodę dotarcia do czytelnika i – moim zdaniem – gwarantuje powodzenie całemu przedsięwzięciu. (…) zderzenie obu postaci, tj. S. Scholl i J. Lech, jakie zaproponował prof. W. Stankowski, jest posunięciem bardzo trafnym. Postacie S. Scholl i jej brata Hansa oraz dzieje całej monachijskiej konspiracji występującej pod nazwą Biała Róża zdobyły sobie w RFN ogromna popularność.

Sądzę, że można coś podobnego uczynić w Polsce na przykładzie Janiny Lech i jej rodziny. Trzeba jednak – jak zresztą czyni to autor niniejszej rozprawy – pokazać autentyczne odruchy oporu przeciwko okupantowi niemieckiemu ze strony młodego pokolenia Polaków, tak się bowiem składa, że dotychczas polska literatura historyczna preferowała pokazywanie młodych polskich konspiratorów jako wykonawców poleceń starszego pokolenia, np. w przypadku Powstania Warszawskiego, lwowskich Orląt itp. Ruch oporu młodych cechuje chęć walki bez gwałtu, bez użycia broni, bez uciekania się do brutalności. Widać to na przykładzie organizatorów Kujawskiego Związku Polityczno – Literackiego i Kujawskiego Stowarzyszenia Społeczno-Literackiego, a więc także Janiny Lech i jej rodziny. Mimo pokojowych planów i postaw ich poczynania napotkały ze strony hitlerowskiego aparatu terroru na ogromne bestialstwo brak jakichkolwiek odruchów litości. To umiejętne ze strony autora rozprawy zderzenie obu tych postaw i wyciągniecie stosownych wniosków uważam za ogromne osiągnięcie.

prof. zw dr hab. Włodzimierz Jastrzębski
Uniwersytet im. Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy

 

„Od rzezi wołyńskiej do akcji Wisła. Konflikt polsko-ukraiński 1943–1947”
Grzegorz Motyka

Wydawca: Wydawnictwo Literackie

Pierwsza popularnonaukowa książka o krwawym konflikcie między Polakami i Ukraińcami – tragedii, którą do dzisiaj trudno zapomnieć.

Ta historia rozpoczęła się w czasie II wojny światowej na Wołyniu – obecnie Ukraina, wówczas teren okupowanej II Rzeczypospolitej. Między lutym 1943 a lutym 1944 roku nacjonaliści z Ukraińskiej Powstańczej Armii zabili tam około 50-60 tysięcy Polaków. W polskich akcjach odwetowych śmierć poniosło 2-3 tysiące Ukraińców. W tym samym czasie do krwawych konfliktów doszło też w dawnej Galicji Wschodniej, czyli na terenach na wschód od Sanu. Po klęsce Niemców i triumfie Stalina, między kwietniem a lipcem 1947 roku komuniści wysiedlili z południowo-wschodniej Polski ponad 140 tysięcy Ukraińców.

Grzegorz Motyka opowiada o ludobójstwie dokonanym na Polakach i przemocy wobec Ukraińców. Opowiada kompetentnie i pasjonująco, ważąc racje. Podsumowuje, ale i otwiera dyskusje – bo ta przeszłość wciąż budzi emocje.

Akcja UPA w zachodnich powiatach Wołynia miała objąć więcej miejscowości w porównaniu z tym, co działo się we wschodniej części regionu. Oddziały UPA zaatakowały 11 lipca 1943 roku. W Porycku uderzyły, kiedy Polacy zebrali się w miejscowym kościele na mszy świętej. Strzelano i rzucano granatami przez drzwi i okna kościoła. Tak wspominała uczestniczka wydarzeń: „Podczas Gloria padły pierwsze strzały do księdza i do wiernych. W kościele byłam z siostrą. Jak usłyszałam, że mordercy chodzą po kościele i mówią: o toj jeszcze żywyj, to szybko złapałam jakąś czapkę umoczoną w ciepłej krwi i potarłam nią twarz sobie i siostrze, udawałyśmy zabite. Dym bardzo dusił, zatem ludzie próbowali uciekać z kościoła, ale serie z karabinu maszynowego przerywały ich cierpienia w drzwiach kościoła. Ukraińcy krzyczeli: wychadi chto żywyj, a wychodzących zabijali w drzwiach. Usiłowano kościół wysadzić w powietrze, ale poczuliśmy tylko okropny wstrząs i wszystko ucichło.

fragment książki

 

„Ostrówki. Wołyńskie ludobójstwo”
Leon Popek

Wydawca: Oficyna Wydawnicza RYTM

30 sierpnia 1943 r. Ostrówki i Wola Ostrowiecka, wsie położone w powiecie lubomelskim, zostały zaatakowane przez sotnie Ukraińskiej Powstańczej Armii. W ciągu zaledwie kilku godzin banderowcy w niezwykle okrutny sposób wymordowali ok. 1050 bezbronnych i niewinnych mieszkańców. Ich majątek zrabowano, a zabudowania spalono. W taki tragiczny sposób zakończyła się historia tych dwóch wsi istniejących niemal czterysta lat. Napadu dokonano w ramach szeroko zakrojonej akcji eksterminacyjnej ludności polskiej prowadzonej przez nacjonalistów ukraińskich. Było to zaplanowane, zrealizowane i do dnia dzisiejszego nieosądzone ludobójstwo.

W książce, którą przekazuję do rąk Czytelników, przedstawiłem dzieje tych dwu wsi do czasu tragedii w dniu 30 sierpnia 1943 r. Opis zagłady został zrelacjonowany przez tych, którzy cudem ocaleli. Chwała im za to, że zgodzili się rozdrapać z tak wielkim trudem zabliźnione rany po to, aby dać świadectwo prawdzie. Jakże bolesnej dla kolejnych pokoleń Polaków i Ukraińców.

ze wstępu Leona Popka

Książka dokumentuje różnorodne działania służące upamiętnieniu ofiar, ich mogił, miejsc, które w szczególny sposób wiążą się z tamtą tragedią. To również opowieść o trwającym już prawie dwadzieścia lat polskim pielgrzymowaniu, nie tylko rodzin ofiar, tam, na miejsca zbrodni, na odbudowany z pietyzmem cmentarz parafialny w Ostrówkach, gdzie spoczęły szczątki ofiar wydobyte podczas ekshumacji w 1992 r. i gdzie urządzono kwatery wojenne polskich żołnierzy poległych w 1920 i w 1939 r. Mówi też o czymś bardzo ważnym – o kontaktach przybyszy z Polski z ukraińskimi mieszkańcami tamtych okolic, ofiarującymi nie tylko wspólnotę modlitwy w czasie Mszy św. odprawianych w intencji ofiar, ale także życzliwość i konkretną pomoc, również lokalnych władz, dla polskich inicjatyw.

z przedmowy dr. hab. Andrzeja Krzysztofa Kunerta, sekretarza Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa

 

„Przez Polskę Ludową na przełaj i na przekór”
Paweł Wieczorkiewicz, Justyna Błażejowska

Wydawca: Zysk i S-ka Wydawnictwo

Książka prezentuje znane i mniej znane fakty oraz relacje z najnowszej historii Polski, wzbogacone o dokumenty, fragmenty publikacji książkowych i pamiętników oraz fotografie. Autorzy opisują m.in. słynne ucieczki do wolności, rządy kolejnych sekretarzy KC PZPR, wydarzenia Marca '68, wypadki w Radomiu, Ursusie, Płocku, kulisy wprowadzenia stanu wojennego, zmagania pisarzy z komunistyczną władzą, a także trudy i niedogodności codziennego życia w PRL.

 

„W tajnej służbie. Jak polski wywiad dał aliantom zwycięstwo w Afryce Północnej”
Mieczysław Z. Rygor Słowikowski

Wydawca: Dom Wydawniczy Rebis

Sensacyjne wspomnienia generała Mieczysława Słowikowskiego pseudonim „Rygor”.
Oficer przedwojennej „Dwójki” po klęsce Francji z własnej inicjatywy organizuje świetnie działające szlaki przerzutowe dla polskich żołnierzy chcących kontynuować walkę w Anglii.
Od maja 1941 do września 1944 r. jest szefem ekspozytury polskiego wywiadu w Afryce Północnej, gdzie współpracuje m.in. z majorem Ciężkim, członkiem zespołu, który złamał szyfry Enigmy. Pod przykrywką zamożnego biznesmena prowadzi śmiertelnie niebezpieczną grę z władzami Vichy i niemieckimi tajnymi służbami. Wraz ze swymi agentami zbiera informacje, które okazały się kluczowe dla sukcesu operacji „Torach” - lądowania aliantów w Afryce Północnej 8 listopada 1942 r.
W ocenie Londynu major Słowikowski stworzył najważniejszą i najlepiej zorganizowaną z ekspozytur polskiego wywiadu w okresie II wojny światowej. Mimo że w czasie wojny Amerykanie i Anglicy przyznali „Rygorowi” wysokie odznaczenia, przez dziesiątki lat jego osiągnięcia przypisywali własnym służbom, a sam bohater - uznany w komunistycznej Polsce za zdrajcę - zmarł w zapomnieniu jako londyński emigrant.

 

„Zbrodnia katyńska. Mord. Kłamstwo. Pamięć”
Andrzej Przewoźnik, Jolanta Adamska

Wydawca: Wydawnictwo Literackie

Zbrodnia Katyńska, mord Sowietów na ponad dwudziestu tysiącach polskich jeńców wojennych, to największa tragedia Polaków w najnowszej historii. Tym dramatyczniejsza, że w ciągu dziesięcioleci rządów komunistów nie wolno było o niej wspominać. Teraz, choć nie wszystko jeszcze wiemy, można mówić o Katyniu, czcić pamięć ofiar. I trzeba o nich pamiętać.

Dzięki tej książce każdy, niezależnie od wieku i zainteresowań, może poznać prawdę i zrozumieć, czym jest dla Polski Katyń.

 

„Zostali we Lwowie”
Anna Fastnacht-Stupnicka

Wydawca: Sator Media

Mało jest publikacji o Polakach, którzy po wojnie zostali we Lwowie. Książka Anny Fastnacht-Stupnickiej wypełnia tę lukę, przedstawiając na przykładzie losów dwudziestu kilku rodzin życie polskiego środowiska od wybuchu drugiej wojny światowej do proklamowania niepodległości Ukrainy, a w niektórych aspektach do chwili obecnej.

W oparciu o wywiady, niepublikowane wspomnienia, relacje świadków oraz doświadczenia swojej rodziny, autorka buduje "historię mówioną", opowieść o dramatach sowieckiej i niemieckiej okupacji, o zmaganiu się z reżimem komunistycznym, konspiracyjnym kształceniu i wychowywaniu młodzieży w czasach ZSRR, zachowywaniu wiary i tożsamości narodowej, ratowaniu dziedzictwa kulturalnego, cmentarzy, pamięci historycznej. Pokazuje lwowską codzienność na tle wydarzeń dziejowych, przybliża mało znane fakty, próbuje rozwikłać niektóre tajemnice.

 

Książka naukowa

„Białe plamy – czarne plamy Sprawy trudne w relacjach polsko - rosyjskich (1918-2008)”
redakcja naukowa Adam D. Rotfeld, Anatolij W. Torkunow

Wydawca: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych

Oddajemy w ręce polskiego Czytelnika rezultaty pracy Polsko-Rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych. Na wspólny tom składają się ekspertyzy polskich i rosyjskich uczonych, którzy – na zasadzie zwierciadlanego odbicia – przedstawili w szesnastu rozdziałach polskie i rosyjskie oceny najtrudniejszych problemów w stosunkach między naszymi państwami na przestrzeni ostatnich 90 lat. Jest to publikacja o naszej historii w dwudziestym wieku. Książkę tę polscy i rosyjscy autorzy pisali z myślą o przyszłości, której podstawą powinny być prawda i wzajemne zrozumienie.

Adam Daniel Rotfeld (Polska), Anatolij W. Torkunow (Rosja)

 

„Bliżej centrum czy na peryferiach? Polskie kontakty gospodarcze z zagranicą w XX wieku”
Leszek Jerzy Jasiński

Wydawca: Wydawnictwo Trio, Centrum Europejskie Natolin

Publikacja jest pierwszą monografią opisującą całość zagadnień składających się na relacje gospodarcze Polski z reszta świata w okresie rozbiorów na początku XX wieku, w Drugiej Rzeczpospolitej, w PRL i w pierwszych latach Trzeciej Rzeczpospolitej. Przedmiotem badań stał się handel zagraniczny, handel usług, powiązania kapitałowe z zagranicą, transgraniczna mobilność pracy, obecność w organizacjach międzynarodowych, kooperacja przemysłowa i współpraca naukowo-techniczna. Autor stara się znaleźć odpowiedź na pytanie, jak polskie dokonania gospodarcze i budowa pozycji międzynarodowej powinny być odbierane na tle osiągnięć innych krajów, a zwłaszcza naszych bliskich partnerów i sąsiadów. Książka warta polecenia ze względu na wartości merytoryczne, komunikatywność języka przekazu, ale przede wszystkim dlatego, że stanowi kompendium wiedzy o polskich międzynarodowych kontaktach gospodarczych w XX wieku.

prof. Zofia Wysokińska

 

„Kraj bez wyjścia? Migracje z Polski 1949–1989”
Dariusz Stola

Wydawca: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

PRL powstała jako państwo zamknięte, otoczone tysiącami kilometrów drutu kolczastego. Na wyjazdy zagraniczne władze zezwalały tylko w drodze wyjątku, np. w 1952 r. paszport na prywatny wyjazd na Zachód dostało około 50 osób. Jednak od 1956 r. polityka izolacji osłabła, rządy RFN i Izraela wytargowały zgody na masowe akcje przesiedleńcze, a mieszkańcy PRL zaczęli coraz częściej występować o zezwolenie na emigrację lub wyjazd czasowy. Podróże zagraniczne, najpierw w granicach bloku radzieckiego, a potem też na Zachód, stały się zjawiskiem masowym, za rządów Gierka notowano ich po 10 mln rocznie. W sumie w latach 1949–1989 opuściło Polskę trwale ponad 2 mln ludzi, a miliony innych włączyły się w legalne i nielegalne migracje czasowe, pracując lub handlując.

Ta książka przedstawia ich historię – kim byli, dokąd zmierzali, czym się kierowali. Na podstawie archiwów MSW i KC PZPR, wspomnień migrantów i badań socjologów prezentuje pogłębiony obraz migracji: jej przebieg i kierunki, główne czynniki i skutki, a także politykę paszportową: jej decydentów i wykonawców, tajne zasady i narzędzia, uwarunkowania wewnętrzne i zagraniczne. Jest to pierwsza monografia historyczna migracji z PRL i z państw komunistycznych w ogóle.

 

„Matematycy polscy w dwudziestoleciu międzywojennym. Studium historyczne”
Małgorzata Przeniosło

Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego

Niniejsza publikacja poświęcona jest historii środowisk naukowych zajmujących się matematyką w międzywojennej Polsce (przede wszystkim Lwowa, Warszawy, Krakowa, Poznania i Wilna). Jest w niej mowa o powstaniu i rozwoju szkół matematycznych oraz o wielkich osobowościach, które ją stworzyły. Zostały poruszone kwestie związane z rozwojem naukowym matematyków, ich kontaktami zagranicznymi i współpracą, która zaowocowała osiągnięciami naukowymi o międzynarodowej randze. W książce opisano również międzynarodowe czasopisma wydawane w Polsce, które zyskały światowe uznanie oraz zawarto informacje o pracy dydaktycznej i organizacyjnej matematyków, ich sytuacji materialnej, życiu rodzinnym i towarzyskim. Publikacja skierowania jest do historyków dziejów najnowszych, historyków nauki, studentów kierunków humanistycznych i matematycznych oraz osób zainteresowanych historią nauki XX wieku.

 

„Między codziennością a wielką historią: Druga wojna światowa w pamięci zbiorowej społeczeństwa polskiego”
Piotr T. Kwiatkowski, Lech M. Nijakowski, Barbara Szacka, Andrzej Szociński

Wydawca: Wydawnictwo Naukowe Scholar

Autorzy opisali w tej książce nie tylko pamięć zbiorową dotyczącą wojny, ale znacznie więcej – odsłonili obraz społeczeństwa polskiego widziany przez pryzmat dzisiejszego postrzegania II wojny światowej. Powstała w ten sposób doskonała książka, nieraz mówiąca o nas więcej niż prace poświęcone czasom obecnym. Powinna to być obowiązkowa lektura dla polityków, socjologów, a także publicystów i autorów szkolnych programów nauczania historii.

prof. dr hab. Anna Landau-Czajka 

Książka ta powstała na podstawie analizy materiału empirycznego będącego pokłosiem projektu badawczego „II wojna światowa w pamięci zbiorowej społeczeństwa polskiego”. Jest jednak czymś zdecydowanie ambitniejszym niż typowy raport z badań. Zawarte w niej teksty przedstawiają zarówno obecny stan pamięci o wojnie, jak i przemiany tej pamięci w ostatnich dziesięcioleciach. Tak szerokie ujęcie problemu pozwala czytelnikowi na samodzielną interpretację przedstawionego materiału empirycznego i stawianie własnych pytań.

dr hab. Kaja Kaźmierska, prof. UŁ

 

„Niszczyć, by tworzyć. Germanizacja Żywiecczyzny przez narodowosocjalistyczne Niemcy 1939–1944/45”
Mirosław Sikora

Wydawca: Oddział Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Katowicach

Posługując się przykładem powiatu żywieckiego, autor omawia szerokie spektrum przedsięwzięć podjętych przez okupanta celem germanizacji ziem etnicznie polskich, wcielonych do III Rzeszy.

W 1940 r. Żywiecczyzna stała się poligonem doświadczalnym dla odpowiadającego za implementację założeń polityki narodowościowej w prowincji śląskiej aparatu SS. Przeprowadzona wówczas „Akation Saybusch” („Akcja Żywiec”) – operacja wysiedleńczo-kolonizacyjna, perfekcyjna zarówno pod względem logistycznego przygotowania oraz synchronizacji działań, jak i kooperacji SS z organami policji, NSDAP i administracji publicznej – stanowiła dowód na to, że całkowite usunięcie ludności polskiej z ziem wcielonych, przy dostępności odpowiednich sił i środków, możliwe było do zrealizowania w perspektywie nie więcej niż kilku lat. Na przykładzie tego samego powiatu widać jednak równie doskonale, w jak dużej mierze niepomyślny przebieg wojny, począwszy od 1942 r. – z wynikającymi z niego ograniczeniami personalnymi i finansowo-materiałowymi – wpłynął na zahamowanie brutalnego procesu kolonizacji Wschodu przez narodowosocjalistyczne państwo.

 

„O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne a działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989)”
Tomasz Sikorski

Wydawca: Wydawnictwo Adam Marszałek

Monografia (…) wyróżnia się korzystnie pod każdym względem swymi walorami merytorycznymi i redakcyjnymi wśród współczesnych publikacji podejmujących dzieje opozycji antykomunistycznej w Polsce. Nie jest przeto kolejną opowieścią hagiograficzną, pisaną wedle założonej tezy, schematu, lecz ściśle opracowaniem naukowym, którego Autor przestrzega reguł naukowej krytyki źródeł, umożliwiającej w sposób obiektywny i rzeczowy odtworzenie znaczącego fragmentu nieodległej przeszłości polskiej. Jednocześnie jest napisana żywym i barwnym stylem pisarskim, co ułatwia lekturę słabiej zorientowanemu czytelnikowi w zawiłościach i meandrach współczesnej polityki polskiej i dziejów najnowszych. (…) Uprawa autor nowoczesny, humanistyczny model historiografii, wyrażający się w postrzeganiu przeszłości jako ludzkiej aktywności, a nie bezosobowych sił sprawczych. (…) Praca zawiera (...) nie tylko bogatą treść, lecz również odpowiednio potwierdzone w materiale źródłowym wnioski i uogólnienia. (…) Jej podstawa źródłowa jest wręcz imponująca (…) Można bez żadnej przesady stwierdzić, że jest to wzorcowa monografia z zakresu dziejów ruchów politycznych i ich myśli politycznej.

fragment recenzji prof. dr hab. Michała Śliwy

 

„Sprawa obiektowa nr 1: Kościół. Kościół przemyski w świetle akt rzeszowskiej bezpieki (1944–1989)”
Stanisław Nabywaniec

Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego

Recenzowana praca ma charakter syntetyczny. Dokonanie tej syntezy poprzedzone zostało wieloletnią kwerendą materiału źródłowego oraz pracami analitycznymi. Autor uwzględnił w swojej pracy archiwalny materiał źródłowy, pochodzący z sześciu archiwów państwowych i prywatnych oraz inne źródła drukowane lub publikowane. Podstawowe znaczenie dla pracy mają materiały ipeenowskie – one bowiem wyznaczają przedmiot badawczy, tzn. tę sferę działalności kościelnej i religijnej diecezji przemyskiej, która znajdowała się w optyce zainteresowania komunistycznych władz. Z jego zasobów, intelektualnej obróbce poddane zostały akta osobowe osób duchownych i zakonnych, teczki personalne tajnych współpracowników i kandydatów na współpracowników bezpieki, materiały dotyczące zakonów i klasztorów, źródła zawierające informacje przekazywane do MSW przez Wydział IV Komendy Wojewódzkiej MO w Rzeszowie, teczki parafii, materiały dotyczące Kościoła greckokatolickiego oraz nierzymskokatolickich związków wyznaniowych, chrześcijańskich stowarzyszeń prorządowych oraz inne materiały dotyczące spraw obiektowych i zagadnieniowych.

Aby nie zawieść czyichkolwiek oczekiwań, autor podkreśla w sposób nad wyraz dosadny, że „dociekliwość historyka nie ma charakteru lustracyjnego, tylko historyczny, według kryteriów historycznego badania naukowego”. Z tej „obietnicy” złożonej we wstępie, wywiązał z żelazną konsekwencją. W książce nie zabrakło jasnych i zdecydowanie negatywnych ocen, opartych na faktach i na dokumentach. Czytelnik nie odnajdzie tam jednak żadnych personaliów tajnych agentów i współpracowników – ci pozostają anonimowi, skryci za swymi pseudonimami.

ks. prof. dr hab. Artur Mezglewski

 

„Udział Słowacji w agresji na Polskę w 1939”
Igor Baka

Wydawca: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych

Kwestie działań militarnych ukazano w szerszym kontekście polityki zagranicznej i sytuacji wewnętrznej Słowacji przed wybuchem wojny. Autor zwraca uwagę na formowanie się systemu politycznego Słowacji, postawy ówczesnych elit politycznych, a także rozwój polityki zagranicznej i stosunków z Polską.

 

„Utracone decorum. Grabież dóbr kultury z majątków ziemiaństwa polskiego w Wielkopolsce w czasie okupacji niemieckiej w latach 1939–1945”
Agnieszka Łuczak

Wydawca: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

Dysertacja jest wynikiem przeszło dziesięcioletniej pracy – i już na początku pragnę to stwierdzić – wynikiem doprawdy imponującym. Moje szczególne uznanie budzi tu baza źródłowa rozprawy, a przede wszystkim zakres wykorzystanych przez Autorkę niemieckich materiałów archiwalnych.(...)Oprócz tego doktorantka korzystała z krajowych i zagranicznych zbiorów bibliotecznych oraz muzealnych, a również – co moim zdaniem zasługuje na podkreślenie – dotarła do wielu zbiorów i kolekcji prywatnych, uzyskując przy tym jakże cenne relacje od przedstawicieli wielkopolskich rodzin ziemiańskich. (…) Za poważny walor recenzowanej pracy uważam dokonane przez autorkę ustalenia liczbowe (...). Inne osiągnięcie naukowe mgr Agnieszki Łuczak polega na zaproponowaniu nowego spojrzenia na samo pojęcie »grabieży dóbr kultury« i słusznym postulacie uwzględnienia także konsekwencji dyslokacji i rozproszenia gromadzonych przez pokolenia zbiorów”.

prof. dr hab. Tomasz Szarota

Niemiecką grabież dzieł kultury autorka przedstawia na tle szerszego obrazu grabieży mienia na wszystkich obszarach poddanych okupacji niemieckiej. W opisie tych zjawisk uwaga zwrócona jest przede wszystkim na organizację tej grabieży, schematy podziału zadań i terytoriów między poszczególne organizacje, wreszcie charakterystyczne spory kompetencyjne, stanowiące często parawan dla walki o najbardziej pożądane »rewiry łowieckie«. Autorka w centrum uwagi umieszcza grabież planowaną i przeprowadzaną przez oficjalne struktury niemieckie, na marginesie tylko zaznaczając obecność przeprowadzanej przy okazji grabieży prywatnej. Ta analiza precyzyjnej organizacji grabieży dóbr kultury przynosi obraz bardzo szczegółowy i w znacznych fragmentach skwantyfikowany.

dr hab. Bohdan Cywiński, prof. UKSW

Regulamin głosowania czytelników na najlepszą książkę w konkursie „Książka Historyczna Roku”

§ 1.

1. Organizatorami konkursu „Książka Historyczna Roku” (zwanego dalej „konkursem”) są: Telewizja Polska S.A. (zwana dalej TVP), Polskie Radio S.A. (zwane dalej PR SA) oraz Instytut Pamięci Narodowej (zwany dalej IPN).
2. Nagrody w konkursie na „Książkę Historyczną Roku” przyznawane są na podstawie:
   1. wyboru przez jury (w dwóch kategoriach);
   2. głosowania czytelników (w dwóch kategoriach).

§ 2.

1. W konkursie głosować mogą tylko osoby (zwane dalej „czytelnikami”), które ukończyły lat 18 lat.
2. Warunkiem uczestnictwa w głosowaniu jest wypełnienie ankiety na stronie internetowej www.ksiazkahistorycznaroku.pl
3. W ankiecie internetowej należy podać: imię i nazwisko oraz dokładny adres czytelnika.

§ 3.

1. Głosowanie odbywa się w Internecie i trwa od 1 października 2011 r. od godziny 12:00 do 31 października 2011 r. do godziny 24:00.
2. Głosowanie odbywa się poprzez zaznaczenie przez czytelnika, na stronie internetowej www.ksiazkahistorycznaroku.pl wybranej książki historycznej w dwóch kategoriach:
   1. najlepsza książka naukowa – poświęcona dziejom Polski i Polaków w okresie XX wieku - spośród 10 pozycji wydawniczych do wyboru przez głosujących;
   2. najlepsza książka popularnonaukowa poświęcona historii Polski w XX wieku
      - spośród 10 pozycji wydawniczych do wyboru przez głosujących.
3. Czytelnik, poprzez kliknięcie na wybraną pozycję, może zaznaczyć tylko jedną książkę w każdej z dwóch kategorii.
4. Ważne są jedynie głosy oddane przez czytelników, którzy wypełnią ankietę, o której mowa w § 2 pkt 2 niniejszego regulaminu.
5. Nagrodę czytelników w konkursie w danej kategorii otrzyma książka, na którą oddana zostanie największa liczba głosów.

§ 4.

1. Jeden czytelnik może wysłać jeden głos internetowy dziennie.
2. W terminie od 1 października 2011 r. od godziny 12:00 do dnia 31 października 2011 roku do godziny 24:00 TVP przeprowadzi konkurs dla czytelników, którzy oddadzą ważne głosy w głosowaniu w konkursie na „Książkę Historyczną Roku”.
3. Konkurs dla czytelników podzielony będzie na cykle tygodniowe zgodnie z poniższym harmonogramem:
   1. tydzień 1:  1. X  – 9. X 2011 r.
   2. tydzień 2: 10. X  – 16.X. 2011 r.
   3. tydzień 3: 17. X – 23. X 2011 r.
   4. tydzień 4:  24. X – 31. X 2011 r.
4. W każdym tygodniu trwania konkursu dla czytelników, spośród wszystkich osób, które oddadzą ważne głosy w danym tygodniu, zostanie losowo wybranych 10 uczestników konkursu. Wszystkim wybranym uczestnikom zostanie wysłane pytanie konkursowe na adres e-mail wskazany w ankiecie, o której mowa w § 2 pkt 2 niniejszego regulaminu.
5. Uczestnicy, którzy w ciągu 2 dni od dnia otrzymania pytania konkursowego, prześlą poprawną odpowiedź na adres wskazany w e-mailu (otrzymanym wraz z pytaniem konkursowym) zostają laureatami konkursu dla czytelników. Każdemu z laureatów zostaje przyznana jedna nagroda.
6. Nagrodami w konkursie są książki o tematyce historycznej.
7. Laureaci zostaną poinformowani o przyznaniu nagród drogą e-mailową.
8. Nagrody zostaną wysłane do laureatów pocztą, w ciągu 15 dni roboczych od dnia otrzymania prawidłowej odpowiedzi na pytanie konkursowe.
9. TVP nie ma wpływu na ostateczną datę dostarczenia nagrody przez pocztę.
10. Nagroda nie podlega zamianie na inną nagrodę rzeczową, ani na jej równowartość pieniężną.
11. Wartość jednostkowa nagród nie przekracza kwoty 760 zł. i w związku z tym, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U.00.14.176 j.t. ze zm.) nagrody te nie podlegają opodatkowaniu.

§ 5.

Procedura głosowania protokołowana jest po jej zakończeniu.

§ 6.

1. Reklamacje dotyczące głosowania należy przesyłać na adres: Telewizja Polska S.A., ul. Woronicza 17, 00-999 Warszawa, z dopiskiem: „Książka Historyczna Roku 2011”.
2. Reklamacje zgłasza się wyłącznie w formie pisemnej wraz z opisem reklamacji i jej szczegółowym uzasadnieniem w terminie nie dłuższym niż 7 dni od daty zaistnienia podstawy reklamacji pod rygorem wygaśnięcia jakichkolwiek roszczeń czytelnika
   w związku z jego udziałem w głosowaniu, a w każdym razie nie później niż w terminie
   7 dni od dnia zakończenia konkursu.
3. Reklamacje związane z głosowaniem rozstrzyga powołana w tym celu wspólna komisja organizatorów konkursu. Termin rozpatrzenia reklamacji wynosi 7 dni od daty otrzymania reklamacji przez TVP.

§ 7.

1. Uczestnicy głosowania wyrażają zgodę na przetwarzanie ich danych osobowych w celu realizacji i rozstrzygnięcia konkursu oraz wydanie nagrody, zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997r. (Dz.U.2002.101.926).
2. Oświadczenie o wyrażeniu zgody, o której mowa w ust.1 zawarte jest w ankiecie, o której mowa w § 2 pkt 2.
3. Uczestnicy mają prawo wglądu do swoich danych osobowych, ich poprawiania oraz zgłoszenia żądania zaprzestania ich przetwarzania. Prawo to może być wykonywane poprzez przesłanie odpowiedniego wniosku w formie pisemnej na adres korespondencyjny organizatorów.
4. Po przeprowadzeniu głosowania wszelkie dane uczestników głosowania, zostaną poddane anonimizacji.

§ 8.

1. Uczestnictwo w głosowaniu oznacza wyrażenie zgody na warunki niniejszego regulaminu.
2. We wszystkich sprawach nieuregulowanych w regulaminie decyzje podejmują organizatorzy.
3. Regulamin konkursu oraz regulamin głosowania dostępny jest na stronie Internetowej www.ksiazkahistorycznaroku.pl
4. Organizator zastrzega sobie prawo zmian w regulaminie w czasie trwania konkursu i zobowiązuje się do natychmiastowego opublikowania zmienionego regulaminu w miejscach, w których uprzednio został opublikowany.